چند روز اول بعد از لیفت صورت، بیشتر سوال‌ها ساده و فوری است: گن را کی باز کنم، چطور بخوابم، این تورم طبیعی است یا نه. جواب درست به همین سوال‌ها روی کیفیت جای بخیه، سرعت خوابیدن تورم و حتی ماندگاری نتیجه اثر می‌گذارد. مراقبت بعد از لیفت صورت در واقع ادامه خود جراحی است؛ بافتی که در اتاق عمل جابه‌جا و ثابت شده، در هفته‌های بعد باید آرام و بدون فشار جوش بخورد.
این راهنما برای کسی نوشته شده که تازه عمل کرده یا به‌زودی عمل میکند و می‌خواهد بداند هر روز و هر هفته چه انتظاری داشته باشد و مراقبت‌های مهم بعد از عمل لیفت صورت کدام است. توصیه‌ها کلی است و بر پایه منابع معتبر پزشکی جمع شده، اما نوع لیفت (کامل، مینی لیفت، Deep Plane یا لیفت گردن)، وسعت برش‌ها و شرایط بدن هر فرد، دستورهای خاص خودش را دارد. هرجا دستور جراح شما با این متن فرق داشت، دستور جراح ملاک است. اگر هنوز درباره خود عمل و انواع آن تصمیم نگرفته‌اید، صفحه لیفت صورت و گردن توضیح کامل‌تری میدهد.
قبل از روز عمل، خانه را آماده کنید
وقتی همه چیز از قبل دم دست باشد، روزهای اول لازم نیست خم شوید یا دنبال وسیله بگردید.
- دو یا سه بالش اضافه یا یک بالش گوه‌ای (wedge) برای بالا نگه داشتن سر
- دو عدد گن، تا وقتی یکی شسته میشود دیگری را ببندید
- لباس دکمه‌دار یا زیپ‌دار که لازم نباشد از روی سر رد شود
- داروهای تجویزی و شماره تماس مطب در جایی که راحت پیدا شود
- یک همراه برای رساندن شما به خانه و ماندن در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول
۲۴ ساعت اول؛ حساس‌ترین بازه
روز اول معمولا با خواب‌آلودگی، احساس سفتی و پانسمان حجیمی دور سر و صورت همراه است. ممکن است یک لوله باریک (drain) پشت گوش گذاشته شده باشد که خون و مایع اضافه را خارج میکند و معمولا در ویزیت روز بعد برداشته میشود.
شایع‌ترین عارضه زودرس لیفت صورت، hematoma یا جمع شدن خون زیر پوست است و بیشتر در همین ۲۴ ساعت اول رخ میدهد. برای کم کردن احتمال آن داروی فشار خون را طبق دستور بخورید، زور نزنید، خم نشوید و با داروی تجویزی جلوی استفراغ را بگیرید. اگر تورم یا درد فقط در یک طرف صورت یا گردن ناگهان و به‌شدت زیاد شد، منتظر صبح نمانید و همان لحظه با جراح تماس بگیرید.
گن بعد از لیفت صورت؛ کی، چقدر و چطور
پانسمان اول معمولا در ویزیت روز اول یا دوم باز میشود و جای آن یک گن کشی (chin strap) قرار میگیرد که چانه، زیر فک و گردن را می‌پوشاند و بالای سر بسته میشود. کار گن فشار یکنواخت و ملایم است: تورم کمتر جمع میشود، پوست بهتر روی بافت زیرین می‌نشیند و احتمال تجمع مایع کم میشود. گن نتیجه جراحی را ماندگارتر نمی‌کند؛ فقط به روند ترمیم کمک میکند.
گن را چند روز باید بست؟
مدت استفاده را جراح تعیین میکند و از بیماری به بیمار دیگر فرق دارد. یک الگوی رایج این است که گن در دو هفته اول تقریبا شبانهروزی بسته باشد و فقط برای شستشو و تمیز کردن برش‌ها باز شود. بعد از آن معمولا دو هفته دیگر در خانه و هنگام خواب استفاده میشود و بیرون از خانه میتوان آن را باز کرد؛ یعنی روی هم حدود چهار هفته. در لیفت گسترده‌تر ممکن است بیشتر و در مینی لیفت صورت گاهی کوتاه‌تر باشد.
بستن گن بعد از لیفت؛ چقدر سفت؟
گن باید محکم و یکنواخت بنشیند، نه دردناک. اگر یک انگشت به‌راحتی زیر نوار چانه رد شود، معمولا اندازه درست است. سفت بستن بیش از حد جریان خون پوست تازه جراحی‌شده را کم میکند و به لبه‌های زخم فشار می‌آورد، پس اینجا سفت‌تر به معنی بهتر نیست. برای بستن، این ترتیب را رعایت کنید:
- قسمت پهن گن را زیر چانه بگذارید تا چانه و زیر فک را کامل بپوشاند.
- گوش‌ها را از سوراخ مخصوص بیرون بیاورید و مطمئن شوید لاله گوش تا نشده و زیر نوار فشرده نمی‌شود.
- دو بند را هم‌زمان و با کشش برابر بالا ببرید و روی سر با Velcro ببندید تا فشار دو طرف یکسان باشد.
- چین و پیچ‌خوردگی را صاف کنید؛ لبه نوار نباید روی خط بخیه بنشیند و آن را بمالد.
اگر بعد از بستن، گوش درد گرفت، پوست صورت گزگز کرد یا رنگ‌پریده شد، یا قورت دادن و نفس کشیدن سخت شد، گن را کمی شل کنید و اگر مشکل ماند به مطب خبر دهید.
گن در روز یا در شب؟
در هفته‌های اول هر دو. بعد از آن شب اهمیت بیشتری دارد، چون در خواب ناخواسته صورت را روی بالش فشار می‌دهید یا می‌چرخید و گن بافت‌ها را ثابت‌تر نگه می‌دارد. زمان استفاده فقط شبانه را جراح تعیین میکند.
طرز خوابیدن بعد از لیفت صورت
حدود دو هفته اول به پشت و با سری بالاتر از سطح قلب بخوابید؛ زاویه‌ای حدود ۳۰ تا ۴۰ درجه کافی است. چند بالش یا بالش گوه‌ای این زاویه را نگه می‌دارد. این کار تورم صبحگاهی را کمتر میکند.
خوابیدن به پهلو و روی شکم، فشار مستقیم روی برشهای جلو و پشت گوش می‌گذارد. اگر در خواب زیاد می‌چرخید، دو بالش کنار شانه‌ها بگذارید یا از بالش U شکل دور گردن کمک بگیرید تا سر وسط بماند. معمولا بعد از دو تا چهار هفته و با نظر جراح می‌توانید کم‌کم به پهلو بخوابید. روبالشی نخی و تمیز هم برای برش‌ها بهتر است.
آیا لیفت صورت درد دارد؟
بیشتر بیماران حس بعد از عمل را سفتی و کشیدگی توصیف میکنند تا درد تیز. ناراحتی در روز اول و دوم بیشتر است و معمولا از روز چهارم تا ششم اغلب افراد دیگر به مسکن قوی نیاز ندارند. سفتی زیر فک و بی‌حسی جلوی گوش و گونه در هفته‌های اول شایع است.
مسکن را دقیقا طبق نسخه مصرف کنید. آسپرین، ایبوپروفن و داروهای ضد التهاب مشابه، و برخی مکمل‌ها مثل روغن ماهی، ویتامین E و جینکو ممکن است احتمال خونریزی را بیشتر کنند؛ هیچ‌کدام را بدون اجازه جراح شروع نکنید. دردی که با دارو کم نمی‌شود، روز به روز بیشتر میشود یا فقط در یک طرف شدید است، طبیعی نیست و باید گزارش شود.
دوره نقاهت عمل لیفت صورت؛ روز به روز و هفته به هفته
زمان‌های زیر میانگین است و سن، کیفیت پوست، تکنیک جراحی و عمل‌های هم‌زمان آن را جابه‌جا میکند.
روز ۱ تا ۳
تورم و کبودی رو به افزایش است و معمولا روز سوم یا چهارم به اوج می‌رسد. ممکن است صورت نامتقارن به نظر برسد، چون تورم دو طرف یکسان نیست. اولین ویزیت و برداشتن drain در همین بازه است. چند بار در روز در خانه آرام راه بروید تا خطر لخته در پاها کم شود.
روز ۴ تا ۷
تورم کم‌کم پایین می‌آید و حرکت راحت‌تر میشود. کارهای سبک خانه معمولا مشکلی ندارد. در بعضی روش‌ها بخیههای جلوی گوش در همین هفته کشیده میشوند. کبودی ممکن است به سمت گردن پایین برود و زرد و سبز شود که نشانه جذب شدن است.
هفته دوم
بخیهها و staple های پشت گوش و داخل مو معمولا بین روز ۷ تا ۱۴ برداشته میشوند. بخش زیادی از کبودی رفته، اما هنوز تورم، بی‌حسی و سفتی وجود دارد. بسیاری از افراد در پایان هفته دوم برای کار پشت میز آماده‌اند.
هفته سوم و چهارم
ظاهر صورت به حالت عادی نزدیک میشود و خط فک واضح‌تر دیده میشود. ورزش سبک با نظر جراح شروع میشود. برش‌ها صورتی یا قرمز کمرنگ هستند. بیشتر منابع، نقاهت ظاهری را روی هم حدود دو تا چهار هفته می‌دانند.
ماه دوم و سوم
بیشتر فعالیت‌ها، از جمله ورزش سنگین‌تر، با اجازه جراح برمی‌گردد. تورم باقی‌مانده بیشتر صبح‌ها و زیر فک حس میشود.
ماه ششم تا یک سال
نتیجه نهایی معمولا بین ماه ششم تا نهم دیده میشود. بی‌حسی خفیف، کمی سفتی و تورم بسیار جزئی ممکن است تا یک سال طول بکشد. جای بخیه هم در همین مدت کم‌رنگ‌تر و نرم‌تر میشود. تصاویر نمونه کارها معمولا ماه‌ها بعد از عمل گرفته میشود؛ پس صورت خودتان را در هفته دوم با آن‌ها مقایسه نکنید.
تورم و کبودی؛ کمپرس سرد و کارهایی که کمک میکند
کمپرس سرد در ۴۸ تا ۷۲ ساعت اول به کم شدن تورم و ناراحتی کمک میکند. کیسه یخ یا ژل سرد را در پارچه تمیز بپیچید و هر بار حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه روی گونه‌ها و اطراف چشم بگذارید، بعد فاصله بدهید. یخ را مستقیم روی پوست نگذارید. پوست بی‌حس ممکن است سرمای زیاد را حس نکند. روی گردن و روی خط بخیه هم بدون اجازه جراح کمپرس نگذارید، چون سرمای مستقیم جریان خون پوست را کم میکند.
بالا نگه داشتن سر حتی در طول روز، غذای کم‌نمک، آب کافی و راه رفتن سبک هم تورم را کمتر میکند. تورم معمولا نامتقارن و صبح‌ها بیشتر است و این به‌تنهایی جای نگرانی ندارد.
جای بخیه لیفت صورت و مراقبت از آن
برشهای لیفت معمولا از داخل یا کنار خط موی شقیقه شروع میشود، در چین طبیعی جلوی گوش پایین می‌آید، دور لاله گوش می‌چرخد و پشت گوش به داخل مو می‌رود؛ در لیفت گردن گاهی برش کوچکی زیر چانه هم هست. این مسیر جای بخیه را در سایه گوش و مو پنهان میکند. جای بخیه دائمی است، اما در بیشتر افراد به‌مرور کمرنگ میشود.
- برش‌ها را به همان روشی که مطب آموزش داده تمیز کنید و پماد تجویزی را فقط طبق دستور بزنید.
- دلمه‌ها را نکنید و چسب‌های زخم (steri-strip) را خودتان نکشید؛ خودشان می‌افتند یا در مطب برداشته میشوند.
- شستن مو معمولا از روز دوم یا سوم، یا ۴۸ ساعت بعد از برداشتن drain، با شامپوی ملایم و آب ولرم مجاز است؛ روی بخیهها را نسابید.
- سشوار داغ و اتوی مو را تا مدتی کنار بگذارید؛ پوست سر و جلوی گوش بی‌حس است و ممکن است سوختگی را حس نکنید.
بعد از بسته شدن کامل زخم و کشیدن بخیهها، بسیاری از جراحان ژل یا ورقه سیلیکونی را برای بهتر شدن ظاهر جای بخیه پیشنهاد میکنند. قرمزی کمرنگ برش‌ها در ماههای اول طبیعی است؛ اگر جای بخیه کم‌کم ضخیم، برجسته یا پهن شد، آن را در ویزیت‌های بعدی نشان دهید.
ماساژ صورت بعد از لیفت؛ کی و چطور؟
در دو هفته اول ماساژ صورت توصیه نمی‌شود. بافت‌ها هنوز در حال چسبیدن به لایه زیرین هستند و فشار یا کشش می‌تواند هم به این روند و هم به برش‌ها آسیب بزند.
از هفته دوم یا سوم به بعد، اگر سفتی یا برجستگی‌های کوچک زیر پوست حس می‌کنید، بعضی جراحان ماساژ ملایم یا تخلیه لنفاوی (lymphatic drainage) را توصیه میکنند. این ماساژ با فشار بسیار کم و با سر انگشتان انجام میشود، نه با مالیدن محکم یا فشار روی بخیه. شروع ماساژ و روش آن را حتما از جراح خودتان بپرسید.
مراقبت از پوست در برابر آفتاب
پوست و جای بخیه تازه نسبت به آفتاب حساس‌تر است و نور خورشید می‌تواند جای بخیه را تیره‌تر و ماندگارتر کند. در سه هفته اول برش‌ها را از تابش مستقیم دور نگه دارید. بعد از بسته شدن کامل زخم، ضدآفتاب با SPF 30 یا بالاتر را حدود نیم ساعت قبل از بیرون رفتن بزنید و کلاه لبه‌دار و عینک آفتابی را فراموش نکنید. بهتر است تا یک سال از جای بخیه در برابر آفتاب شدید محافظت کنید.
تغذیه و آب بدن در دوره نقاهت
بدن برای ترمیم زخم به پروتئین و انرژی کافی نیاز دارد. روزهای اول که جویدن سخت است، سوپ، ماست، تخم‌مرغ، پوره و ماهی پخته انتخاب خوبی است و بعد در هر وعده یک منبع پروتئین مثل مرغ، لبنیات یا حبوبات داشته باشید.
میوه، سبزی و آب کافی جلوی یبوست را میگیرد؛ یبوست بعد از بیهوشی و مسکن شایع است و زور زدن به صورت فشار می‌آورد. نمک و غذاهای فرآوری‌شده را کم کنید و مکمل‌های گیاهی و ویتامینی را بدون هماهنگی با جراح مصرف نکنید. اگر دیابت یا بیماری کلیه دارید، برنامه غذایی را با پزشک خودتان تنظیم کنید. فهرست کامل‌تر خوراکی‌های مفید و آن‌هایی که بهتر است کنار بگذارید در مقاله تغذیه بعد از لیفت صورت آمده است.
سیگار، قلیان و الکل
نیکوتین رگ‌های کوچک پوست را تنگ میکند و خون‌رسانی به پوستی را که در لیفت جابه‌جا شده کم میکند. نتیجه می‌تواند دیر خوب شدن زخم، hematoma و حتی از بین رفتن بخشی از پوست باشد. قلیان، سیگار الکترونیکی و آدامس نیکوتین هم همین اثر را دارند و معمولا باید از چند هفته قبل تا چند هفته بعد از عمل کامل کنار گذاشته شوند.
الکل هم تورم را بیشتر میکند، با برخی داروها تداخل دارد و احتمال خونریزی را بالا می‌برد؛ در هفته‌های اول از آن پرهیز کنید.
بازگشت به کار، ورزش، آرایش و رنگ مو
برای کار پشت میز، بیشتر افراد بعد از حدود دو هفته آماده‌اند. برای کار فیزیکی سه تا چهار هفته واقع‌بینانه‌تر است. رانندگی را تا وقتی مسکن مخدر مصرف می‌کنید و تا زمانی که نتوانید سر را راحت به دو طرف بچرخانید شروع نکنید؛ این معمولا یک تا دو هفته طول میکشد.
پیاده‌روی سبک از همان روزهای اول مفید است، اما خم شدن و بلند کردن وسایل سنگین در هفته اول ممنوع است. ورزش سبک معمولا از هفته سوم و چهارم شروع میشود و ورزش سنگین، شنا، سونا و ورزش‌های برخوردی حدود شش هفته بعد و با اجازه جراح. فعالیتی که فشار خون را زیاد بالا ببرد، در هفته‌های اول خطر خونریزی را بیشتر میکند.
آرایش را تا کشیده شدن بخیهها و اجازه جراح کنار بگذارید. بعد از آن می‌توانید برای پوشاندن کبودی از کرم‌پودر یا کانسیلر استفاده کنید، اما نه روی خود برش‌ها، و آرایش را آرام پاک کنید. رنگ کردن، دکلره و فر کردن مو را دستکم شش هفته عقب بیندازید، چون مواد شیمیایی پوست سر و برشهای داخل مو را تحریک میکنند.
علائم هشدار؛ چه زمانی باید فوری با جراح تماس بگیرید؟
تورم، کبودی، بی‌حسی، سفتی، خارش و عدم تقارن موقت بخشی از ترمیم است. اما با دیدن این علائم همان موقع به جراح خبر بدهید:
- تورم یا درد شدید و ناگهانی فقط در یک طرف صورت یا گردن، به‌ویژه در ۲۴ ساعت اول
- خونریزی از برش که با فشار ملایم بند نمی‌آید
- تب بالای ۳۸ درجه، قرمزی و گرمی رو به افزایش اطراف برش، یا ترشح زرد، سبز یا بدبو
- تیره یا سیاه شدن پوست در لبه برش‌ها
- ناتوانی تازه در حرکت دادن لب، بالا بردن ابرو یا بستن کامل چشم
- درد شدیدی که با مسکن تجویزی کم نمی‌شود
- تورم و درد ساق پا
- تنگی نفس، درد قفسه سینه یا تپش قلب نامنظم
سه مورد آخر می‌تواند اورژانسی باشد و برای آن‌ها نباید منتظر جواب مطب ماند. بی‌حسی پوست جلوی گوش و گونه شایع است و معمولا طی چند ماه کم‌کم برمی‌گردد. ضعف در حرکت عضلات صورت نادر است و اغلب موقتی، اما باید زود گزارش شود تا جراح آن را بررسی و پیگیری کند.
ویزیت‌های پیگیری را جدی بگیرید
هر بدن با سرعت خودش ترمیم میشود. ویزیت‌های پیگیری را از دست ندهید و هر علامتی را که مطمئن نیستید طبیعی است با مطب در میان بگذارید. اگر لیفت پیشانی یا شقیقه هم هم‌زمان انجام شده، مطلب مراقبت‌های بعد از لیفت شقیقه و ابرو نکات تکمیلی آن ناحیه را دارد.
اگر هنوز در مرحله تصمیم هستید، مطالب بهترین سن برای لیفت صورت، جدیدترین روش‌های لیفت صورت و روش‌های غیر جراحی لیفت صورت به انتخاب آگاهانه‌تر کمک میکند. برای بررسی شرایط خودتان هم می‌توانید از صفحه جراحی لیفت صورت و گردن وقت مشاوره بگیرید.